«کریسمس»، برگرفته از واژه «Cristes maesse» در انگلیسی کهن و معنای تحت‌اللفظی آن،  «christe mass» است.

این جشن، همان جشن مسیحی است که به یادبود تولد عیسی مسیح (ع)، در 25 دسامبر برگزار می‌شود و تعطیلات عمومی و غیرمذهبی نیز در همین ایام است.

مطابق با تقویم رومی، کریسمس برای نخستین بار در سال 336 میلادی، در رم جشن گرفته شد.

با این حال، در بخش شرقی امپراتوری روم، در ششم ژانویه، به دو مناسبت تولد و تعمید عیسی (ع) جشن برپا می‌شد؛ مگر در اورشلیم(بیت المقدس) که در آن‌جا فقط تولد عیسی (ع) جشن گرفته می‌شد.

در قرن چهارم میلادی، به‌تدریج، بیشتر کلیساهای شرق نیز، برگزاری جشن تولد عیسی (ع) در 25 دسامبر را پذیرفتند.

با این همه، کلیسای ارمنی، هرگز برگزاری جشن میلاد مسیح (ع) در 25 دسامبر را نپذیرفته و هم‌چنان، جشن میلاد را در ششم ژانویه برگزار می‌کند.

پس از برگزاری کریسمس در کلیسای شرق، جشن تعمید عیسی، در روز ششم ژانویه، یعنی روز جشن اپیفانی برگزار شد.

با این حال، کلیسای غرب، اپیفانی را روزی دانست که مجوسیان با عیسای نوزاد ملاقات کردند و بدین مناسبت آن را جشن گرفتند.

هنوز هم معلوم نیست چرا سرانجام، کریسمس در 25 دسامبر برگزار می‌شود، اما به احتمال بسیار، مسیحیان اولیه، تاریخی را در نظر داشتند که با جشن رومی موسوم به «مهر شکست‌ناپذیر» هم‌زمان بود.

روز «مهر شکست‌ناپذیر»، روز شروع انقلاب زمستانی، یعنی نخستین روز از فصل زمستان است؛ زمانی که روزها رفته‌رفته بلند و بلندتر می‌شوند.

آداب و مراسم سنتی جشن کریسمس، منشأهای گوناگونی دارد که از آن جمله می‌توان به روز Satarnalia (شادمانی) در فرهنگ رومی که مطابق با 17 دسامبر است، اشاره کرد که روز رقص و پایکوبی و رد و بدل کردن هدایاست.

25 دسامبر، هم‌چنین زادروز میترا، خدای ایرانی است.

در سال جدید رومی، یعنی اول ژانویه، خانه‌ها را با چراغ و سبزه‌آذین، زینت می‌کنند و به کودکان و بینوایان هدیه می‌دهند.

زمانی که قبایل توتون، به سرزمین گل (فرانسه)، بریتانیا و اروپای مرکزی نفوذ کردند، آداب و مراسم عید سال نو ژرمن‌ها و سلتی‌ها نیز به مراسم جشن کریسمس افزوده شد.

خوراک‌ها، کُنده کریسمس (کنده‌ای که در شب کریسمس می‌سوزانند)، کیک شکلاتی مخصوص شب عید، سبزه و درختان صنوبر، هدایا، دیدارها و کارت‌های تبریک، همگی جلوه‌های گوناگون برپایی این مراسم و ایام شادمانی است.

آتش‌بازی و نورافشانی و صنوبرها، همیشه در این جشن زمستانی چه در دوره‌ی مشرکان و چه در در عهد مسیحیان وجود داشته است.

از قرون وسطا، درختان همیشه‌سبز، جزء جدایی‌ناپذیر کریسمس بوده است.

در بسیاری از کشورها، کریسمس بنا بر سنت، جشن خانواده و کودکان محسوب می‌شود که تحت نام حامیان آن، قدیس نیکولاس یا سانتاکلوز، برگزار می‌شود و در آن هدایایی رد و بدل می‌شود.

Merriam – Webster’s Encyclopedia of World Religions, p. 236

منبع: هفت آسمان 34 (زهره دلفان)

تلخیص و ویرایش: خبرگزاری آینده روشن