طرح جامع شهر محلات

(هفته نامه آواي شهر سه شنبه 27 مهر ماه 1383 )

در شماره قبلي نشريه آواي شهر پيگيري، تهيه و تصويب طرح جامع شهر به عنوان يکي از اقدامات مهم انجام شده توسط شوراي اسلامي شهر اعلام گرديد که به جهت رعايت اختصار به تشريح آن نپرداختم. اينک در اين نوشتار سعي شده است با تفصيل بيشتري به اين موضوع پرداخت شود قبل از وارد شدن به بحث به تعريف برخي از مفاهين بکار رفته در اين نوشتار خواهيم پرداخت:

 طرح هادي شهر

 طرح هادي عبارت از طرحي است که در آن جهت گسترش آتي شهر و نحوه استفاده از زمينهاي شهري براي عملکردهاي مختلف به منظور حل مشکلات حاد و فوري شهر و ارائه راه حل هاي کوتاه مدت و مناسب براي شهرهايي که داراي طرح جامع نمي باشد تهيه مي شود.

طرح جامع (طرح توسعه و عمران): عبارت از طرح بلند مدتي است که در آن نحوه استفاده از اراضي و منطقه بندي مربوط به حوزه هاي مسکوني، صنعتي، بازرگاني، اداري، کشاورزي، تاسيسات و تجهيزات و تسهيلات شهري و نيازمنديهاي عمومي شهري، خطوط کلي ارتباطي و محل مراکز انتهاي خط(ترمينال) و فرودگاهها و بنادر و سطح لازم براي ايجاد تاسيسات و تجهيزات و تسهيلات عمومي مناطق نوسازي بهسازي و اولويتهاي مربوط به آن تعيين مي شود.

کاربري: نحوه استفاده از زمين با توجه به نقشه شهر.

اکنون سوال زير قابل طرح است: محلات در حال حاضر داراي چه طرحي است و چرا؟ شهر محلات هم اکنون داراي طرح هادي مي باشد زيرا بر طبق قانون طرح هادي مبناي برنامه ريزي ها و اقدامات عمراني شهرهايي است که جمعيت کمتر از پنجاه هزار نفر دارند. شهر محلات نيز بر پايه نتايج آخرين سرشماري در سال 1357 کمي بيش از 30000 نفر جمعيت داشته است که بر پايه برآوردها اين جمعيت در سال 1383 به 35800 نفر افزايش يافته است. طرحهاي هادي معمولا براي يک دوره ده ساله تهيه مي شوند و از آنجايي که سياستهاي توسعه موجود در طرح جامع شهر محلات براي دوره ده ساله 83 – 1373 تهيه شده بود. لذا لازم بود که اين طرح مورد بازنگري قرار گرفته و در آن تغييرات مناسبي صورت گرفته و به روز گردد. يعني ميبايد مجدداً طرح هادي ديگري براي شهر تهيه گردد. اما به دليل مشکلات ناشي از وجود طرح هادي شوراي اسلامي شهر با استفاده از يک راهکار قانوني به جاي پيگيري طرح هادي مقدمات تهيه و تصويب طرح توسعه و عمران (طرح جامع) شهر محلات را فراهم اورد.

ويژگيهاي اساسي طرحهاي جامع شهري به قرار زير است:

1ـ طرح جامع طرحي کالبدي فضايي است که با بهره گيري از تحولات اجتماعي، اقتصادي و سياسي جامعه به بهبود سازمان فضايي شهر و رفاه اجتماعي مردم مي پردازد.

2ـ طرح جامع از نظر زماني ميان مدت است و در آن تلاش مي گردد بيش از پيش به ابعاد اجرايي نزديک شود.

3ـ در طرحهاي جامع نه تنها خود شهر بلکه منطقه آن نيز مورد توجه و مطالعه قرار مي گردد.

4ـ طرح جامع وسيله اي براي سهل کردن تصميم گيري و سياست گذاري است و نقش هدايتي آن از جنبه هاي با ارزش طرح است اگر همه اين ويژگيها را خلاصه کنيم مي توانيم بگوييم طرح جامع طرح اصلي و عمده شهر محسوب مي شود و لذا هر نوع طرح ديگري در شهر بايد با اصول طرح جامع همان شهر مطابقت داشته باشد. مشاور ذيصلاح براي تهيه نقشه جامع شهر محلات توسط سازمان مسکن و شهرسازي استان مرکزي انتخاب گرديده است. زمان اين انتخاب تابستان 1382 مي باشد. نکته مهم آن است که شوراي اسلامي شهر هيچگونه دخالتي در انتخاب مشاور براي طرح جامعه ندارد فقط نظرات و پيشنهادات خود را در اختيار آن قرار مي دهد. که آنها نيز ممکن است مورد توجه قرار نگيرد. به هر حال کار تهيه نقشه جامع توسط شرکت مزبور شروع شده و جلسات گروه کارشناسي کارکرده، گروه شهرسازي و معماري استان مرکزي به منظور بررسي و تصويب مرحله اول(وضع موجود) طرح جامع شهر محلات در تاريخ هاي 16/2/83 و 3/3/83 در سازمان مسکن و شهرسازي استان مرکزي برقرار گرديد. که نمايندگان شوراي اسلامي شهر در جلسات موصوف شرکت کرده و نظرات خود را به طور کامل و جامع اعلام و از آنها دفاع کرده اند. بعد از بحث و بررسي و اختلاف نظرهاي فراوان، طرح آماده شده و براي تصويب به کار گروه تخصصي شهرسازي و معماري ارجاع و جلسه کار گروه و شهرسازي و معماري استان مرکزي در تاريخ 17/6/83 در محل جلسات معاونت محترم امور عمراني تشکيل گرديد که نمايندگان شوراي شهر به دلايل مختلفي با تصويب طرح مخالفت کردند و نظرات آنان نيز مورد توجه قرار  گرفته  مقرر گرديد که مهندسين مشاور طرح دوباره با در نظر گرفتن نظرات شوراي شهر و شهرداري محلات طرح جامع را بازنگري نمايند و اکنون شرکت مزبور در حال بررسي بيشتر طرح و ايجاد تغييرات مناسب در آن مي باشند. سياستها و راهبردهاي مورد توجه مهندسين مشاور در تهيه طرح توسعه و عمران شهر محلات عبارتند از:

1ـ حفاظ اراضي باغات و زمين هاي کشاورزي به عنوان يکي از سياستهاي اصلي از طريق خارج نمودن اينگونه زمين ها و باغات از محدوده خدماتي شهر.

2ـ جلوگيري از توسعه ناهمگون و پراکنده شهر به منظور کاهش هزينه هاي شهرداري  در ارتباط با ايجاد زير ساختارها از طريق کوچک کردن محدوده خدماتي شهر و خارج از محدود کردن بخش هايي از زمين هاي موجود در سطح و درون بافت شهري.

3ـ توزيع عادلانه کاربريهاي محله اي و ناحيه اي در قسمتهاي مختلف شهر و جلوگيري از تمرکز آن در برخي نواحي مرکز.

4ـ شناسايي و استفاده بهينه از کاربريهاي ناسازگار موجود عبارتند از: بافت مرکزي شهر براي تامين خدمات مورد نياز شهري وناحيه اي.

5ـ جلوگيري از توسعه شهر به سمت اراضي که به لحاظ زمين ساخت و شيب با محدوديت مواجه است.

6ـ استفاده از اراضي خالي و باير داخل بافتهاي مسکوني بعنوان اولويت اول در تامين فضاهاي مسکوني و خدماتي مورد نياز.

7ـ شناخت پهنه هاي خدماتي ويژه در سطح شهر و تقويت نقش آن براي ارايه مطلوبتر خدمات تخصصي

نکته قابل توجه در مورد اين سياستها اين است که مهندسين مشاوري که طرح هادي محلات را تهيه کرده بودند (شرکت بعد تکنيک) شهر محلات را بسيار گسترده کرده بودند در صورتيکه مهندسين مشاور طرح جامع هدفي کاملاً متفاوت را پيگيري مي نمايند و آن کوچک کردن گستردگي شهر و استفاده بيشتر از فضا است. بايستي منتظر باشيم و ببينيم که چه چيزي در کار گروه تخصصي شهرسازي و معماري استان به تصويب خواهد رسيد.

منابع:

1ـ اسماعيل شيعه: مقدمه اي بر رنامه ريزي شهري، دانشگاه علم و صنعت ايران.

2ـ قانون تغيير نام وزارت آباداني و مسکن و شهرسازي و تعيين وظايف وظايف آن، مصوب 16 تير 1353 و اصلاحيه هاي بعدي، مندرج در روزنامه رسمي شماره 5/186 مورخ 15/5/1353.

3ـ احمد سعيدنيا: کتاب سبز، راهنماي شهرداريها تهران، مرکز مطالعات برنامه ريزي شهري وزارت کشور 1378.